Jak rozstrzygamy, że liczba jest poza normą

Boczny obrońca biega dwa razy więcej niż środkowy, a bramkarz nie ma nic wspólnego z żadnym z nich. Porównanie zawodnika ze średnią kadry pokazuje różnicę między pozycjami przebraną za różnicę obciążenia: liczba jest prawdziwa, tylko odpowiada na inne pytanie.

Dlatego domyślnym odniesieniem jest norma osobista — historia tego zawodnika, nie drużyny — a kolejność jest stała: najpierw on sam ze sobą, potem jego formacja, jeśli grupa jest dość liczna, nigdy średnia drużyny jako miara oceny (sygnalizacja, alerty, gotowość). Gdy program sięga po formację, albo w profilach po drużynę, bo formacja jest za mała, pisze o tym.

W piłce nożnej tydzień obraca się wokół meczu, a każdy dzień mikrocyklu ma z założenia inne oczekiwane obciążenie: MD-3 to dzień ciężki, MD-1 to szlif przedmeczowy, MD+1 to rozładowanie. Sam dzień kalendarza nie mówi nic — wtorek może być MD-4 albo MD+2, a to dwa różne światy.

Zmierzyliśmy to na sezonie symulowanym: wewnątrz tego samego MD zmienność obciążenia spada o 37% na dystansie i o 47% na sRPE, więc prawie połowa tego, co wyglądało na szum, była planem treningowym. Na wellness prawie nic: od 0,5% do 6%. Dlatego porównanie dni jednorodnych jest odniesieniem wszędzie tam, gdzie patrzy się na tydzień: w profilu mikrocyklu i w cieniu na wykresach (ten MD-3 z Twoimi trzema ostatnimi), przy metrykach mierzonych rzadko, a także w kartach i na mapie, które mówią, komu się przyjrzeć. Tam, przy metrykach, które się sumują, każdy dzień treningu lub meczu porównuje się z jego 8 ostatnimi jednorodnymi MD, a dopóki nie ma ich dość — około dziesięciu tygodni — z dniami tego samego rodzaju: trening z treningiem, mecz z meczem. Dzień odpoczynku nigdy nie wchodzi do normy treningu, a program podaje, którego z dwóch porównań użył. Z tego porównania korzystają też reguły Alertów dotyczące obciążenia i alert pojedynczej metryki w Raporcie, z progami korygowanymi według liczby dni z tym samym MD.

Mecz ma wartości, których nie osiąga żaden trening. W sezonie symulowanym dzień meczowy leży, w medianie, 1,05 odchylenia standardowego powyżej normy mieszającej wszystkie dni i przekracza 1,5 w 17% przypadków wobec 2,6% w pozostałe dni: przy meczach i treningach w jednym worku 53% alertów przypadało na 12% dni.

Dlatego norma może odłożyć mecze na bok — wybór należy do Ciebie, a program zawsze pisze, ile meczów mieści się w oknie — a dzień meczowy — w typowym meczu, w celu meczowym, w dostępności i w raporcie pomeczowym; norma osobista zostawia go w całości — się dzieli: część rozegrana to mecz, dodatkowa praca tych, którzy zostali na ławce, to trening, jak wymaga standard konsensusu dotyczący urazów w piłce nożnej. A 90′, 20′ i 0′ to trzy obciążenia, których się nie porównuje: bez rozegranych minut program pisze „b.d.”, nigdy że powołany zawodnik zagrał.

U bramkarza GPS mówi niewiele: dystanse i wysokie prędkości są niskie z natury pozycji, nie z powodu formy. Próg 19,8 km/h, który dla zawodnika z pola wynosi 53–61% prędkości maksymalnej, dla bramkarza z sezonu symulowanego wynosi 84%. Sygnalizacja oparta na GPS uznawałaby go przez cały sezon za „niedociążonego” i uczyłaby ignorowania jego alertów.

Dlatego bramkarz nigdy nie wchodzi do normy pozycji zawodników z pola: bramkarze tworzą własną grupę. A tam, gdzie ekran pokazuje jego metrykę GPS, program pisze, że mierzy ona pozycję, a nie formę — niczego nie ukrywając: u niego bardziej liczą się platformy, wellness i sRPE.

GPS i wellness mierzy się codziennie; platformy siłowe raz albo dwa razy w tygodniu. Okno wyrażone w dniach, które nadaje się do obciążenia, dla skoku jest prawie puste: w 28 dniach mieszczą się 4 albo 5 testów, połowa z 8 wartości potrzebnych do oszacowania normy.

To błąd, który popełniliśmy i zmierzyliśmy: przy oknie obciążenia reguła „wysokie obciążenie plus spadek skoku” pozostawała nie do oceny w całej kadrze — 11 zawodników na 11, nawet ci, którzy mieli ponad 40 testów. Każde okno ma swoją długość, a tam, gdzie rytm nie wystarcza, program to deklaruje, zamiast liczyć mimo wszystko. Odkąd okno normy wyprowadza się z rzeczywistego rytmu danej metryki — reguła skoku ma własne okno, 90 dni, a tam, gdzie normy jeszcze nie ma, ostatni test porównuje się z poprzednim — na platformach 95% dni, które milczały, mówi coś.

Zero jest pomiarem: znaczy, że tego dnia zawodnik nie pracował. Luka jest brakiem pomiaru i może znaczyć, że był w reprezentacji, że GPS się nie włączył albo że nikt nie wczytał pliku. Pomylenie ich fałszuje ACWR, monotonię i z-score w sposób niewidoczny: brakujące obciążenie policzone jako zero zapala tego dnia fałszywe „poniżej swojej normy” — w sezonie symulowanym zdarzyłoby się to 10 razy — a potem poszerza zmienność normy, przez co naprawdę nietypowe dni widać słabiej.

Rozstrzyga kalendarz: dzień oznaczony jako odpoczynek bez pomiarów liczy się jako zero, dzień treningu albo meczu bez pomiarów pozostaje zadeklarowaną luką. A na wykresach nieobecność widać: gdy brakujących dni jest więcej niż trzykrotność zwykłego odstępu serii, linia się przerywa, a puste miejsce jest tak szerokie jak nieobecność, do 40 dni.

Po ponownej analizie tych samych plików treningowych nową wersją oprogramowania producenta liczba przyspieszeń powyżej 1,5 m/s² spadła średnio z 251 do 177 na trening, choć u zawodników nic się nie zmieniło: zmienił się sposób liczenia. To samo dzieje się przy zmianie dostawcy, a norma osobista zbudowana w poprzek tej zmiany miesza dwa narzędzia.

Dlatego program zaznacza dzień zmiany linią na każdym wykresie, a gdy okno obliczeń go obejmuje, pisze o tym obok liczby. Dostawcę i wersję oprogramowania deklaruje się przy imporcie: dzień bez pochodzenia nie jest odczytywany jako zmiana.

To dwa różne pytania i trzeba je trzymać osobno. Pierwsze dotyczy narzędzia: z tego, jak bardzo test każdego zawodnika zmienia się między kolejnymi sesjami — z różnic między kolejnymi testami, zebranych dla całej kadry — wylicza się błąd typowy, a z niego najmniejszą wykrywalną zmianę. Poniżej tej liczby dwa pomiary nie są różne: to ten sam pomiar powtórzony. Powtórzone próby w obrębie sesji — trzy próby CMJ to osobne wiersze, nie gotowa średnia — odpowiadają na inne pytanie: jak dokładna jest liczba z danego dnia.

Drugie to decyzja, nie właściwość: o ile musi się zmienić, żeby warto było na to patrzeć. Program proponuje ją z Twoich danych, na dwa sposoby odpowiadające na dwa różne pytania, a zadeklarować każe Tobie. Rozbieżność tych dwóch liczb to informacja, nie usterka: jeśli szum jest większy niż próg, który się liczy, to narzędzie nie jest w stanie zobaczyć tego, co by Cię interesowało.

Z-score czyta się tak, jakby średnia i odchylenie standardowe były znane. Nie są: szacuje się je z historii zawodnika, a przy metryce testowanej co 7 dni ta historia to kilkanaście wartości. Sztywny próg nałożony na takie oszacowanie jest pewniejszy siebie, niż ma prawo być.

Dlatego progi, które wybiera program — sygnalizacja, karty, mapa, przeglądy — koryguje się o to, ile wartości okno naprawdę zawiera: właściwy rozkład to t Studenta, nie normalny. Przy 28 wartościach próg uwagi rośnie z 1,5 do około 1,57 odchylenia; na obciążeniu porównywanym z 8 jednorodnymi MD do około 1,80; na platformach, przy 12 wartościach, do 1,69. Także progi wpisane przez Ciebie w sekcji Alerty — obciążenie, wellness, skok i asymetria — są korygowane tak samo, według liczby wartości w normie danego zawodnika. Korekta zakłada rozkład wartości zbliżony do dzwonowego: tam, gdzie są silnie asymetryczne, pozostaje rzędem wielkości, a panele Z-score i Flag w Raportach sygnalizują to, gdy zmierzą silną asymetrię.

System, który zapala się na 40% dni, nie sygnalizuje niczego: uczy ignorowania koloru. Zdarzyło się to i nam — przy progu na zmianie procentowej alerty dotyczące całkowitego dystansu dochodziły do 48% dni-zawodnika, bo w mikrocyklu dzień ciężki leży naturalnie 20% powyżej swojego odniesienia.

Po przejściu na z-score względem normy pracy — każdy dzień względem ostatnich dni z tym samym MD, mecz względem meczów, podzielony przez to, jak bardzo waha się dany zawodnik — alerty spadły do 11%, a proporcja czerwonych do pomarańczowych się wyprostowała. Ponad odchyleniem pojedynczej liczby są cztery reguły, które patrzą na dwie rzeczy naraz: wysokie obciążenie ze spadającym wellness, praca powyżej zwykłego poziomu od poprzedniego testu ze spadkiem skoku, powrót po nieobecności przy już wysokim obciążeniu, asymetria daleko od własnej normy. Każdy alert niesie obok liczby, które go zapaliły, a reguła, której nie dało się ocenić, deklaruje to: „nie dało się sprawdzić” to nie „wszystko w porządku”.

Próg jednakowy dla wszystkich zawsze wskazuje te same osoby. Jedni w danym teście żyją na poziomie 12% i jest to dla nich normalne — strona dominująca, dawno wyleczony uraz — a inni przechodzą z 2 do 9%, niczego nie przekraczając. Przy stałych 10% pierwszy zapala się co tydzień, a drugi nigdy: w symulowanym sezonie 40 z 45 alertów spada na tego samego zawodnika.

Program odczytuje obie wartości tego samego testu, zapisuje, która strona jest słabsza i według jakiego wzoru — przy czasie słabsza jest strona wolniejsza — i porównuje asymetrię z pasmem jego zwykłego zakresu: 25.–75. percentylem jego ostatnich 8 testów, tylko wcześniejszych. „Do sprawdzenia”, gdy wychodzi poza pasmo co najmniej o jego szerokość: przy samym 75. percentylu stabilny zawodnik wychodziłby poza nie w co trzecim teście, tak w co dziesiątym (31% → 10% testów). Działa dla każdej pary metryk, od każdego dostawcy, także wpisanych ręcznie.

Stosunek obciążenia ostrego do przewlekłego to najbardziej dyskutowana liczba w literaturze o obciążeniu, a krytyka jest poważna: liczony klasycznie, ostry tydzień mieści się w oknie przewlekłym, a obie liczby korelują z powodu matematycznej konstrukcji, nie tego, co robi zawodnik.

Dlatego domyślnie jest rozprzężony — obciążenie przewlekłe to wykładnicza średnia z 28 dni odczytana tak, jak wyglądała siedem dni wcześniej, więc ostry tydzień do niej nie wchodzi — i liczony średnią wykładniczą. Nieobecności wyklucza się z obciążenia przewlekłego zamiast liczyć jako zero: policzony jako zero powrót z całkowicie normalnym obciążeniem wyszedłby na 3,0. Pas 0,8–1,3 jest rysowany na szaro: to odniesienie z literatury, nie bezpieczna strefa. A ACWR nie wchodzi do wyniku gotowości: pokazuje się obok, jako opis.

Nie ma tu wskaźnika ryzyka, prawdopodobieństwa urazu ani orzeczenia o zdolności do gry. To nie ostrożność handlowa: system, który przewiduje, jest narzędziem wspomagania decyzji klinicznej, ze wszystkim, co się z tym wiąże — a obietnice przewidywania w tej dziedzinie nie zostały dotrzymane.

Program mówi tyle: ta wartość odbiega od normy tego zawodnika o tyle, a oto surowe dane, które ją tworzą. Słownictwo jest dobrane celowo — „poza swoją normą”, „w spadku”, „do sprawdzenia” — i nie ma w nim słowa „zagrożony”. Interpretacja należy do wykwalifikowanego specjalisty, a to zdanie stoi wewnątrz produktu, na ekranach, gdzie konfiguruje się progi.

Plik CSV od dowolnego dostawcy i kadra: nie trzeba zmieniać dostawcy ani instalować konektora. Kolumny mapuje się raz, a profil się zapisuje; daty sezonu i mecze w kalendarzu są potrzebne do mikrocyklu i wprowadza się je w jedno popołudnie.

Nie trzeba niczego decydować przed zobaczeniem pierwszej liczby: wartości domyślne są sensowne, jawne i wszystkie do zmiany, a prowadzone pierwsze kroki przeprowadzają przez konfigurację etap po etapie.